Uşak ili Ulubey Kazası Akkeçili Köyü Soy Kütüğü

Uşak ilinin Ulubey Kazasına bağlı olan Akkeçili Köyü Kuruluşu 16.yüzyıla kadar dayanan 500 yıllık bir bir geçmişe sahip yayla köylerinden kadim bir Türk Yurdudur.

Akkeçili Köyü’nün soyu Oğuzlar’ın Bozok kolundan olup, Ay-Han’ın neslinden Yazır(Yazgır) Boyu’ndan gelmektedir.

Akkeçili Köyü, Uşak ilinin Ulubey ilçesine bağlı etrafı Çukurağıl,Demirören(Marlık),Çamdere(Cızık Damı),Omurca, Yeşildere(Kudurkül/Kül Köy) ve Çardak köyleriyle çevrilidir.

Akkeçili Köyü; Uşak’ın güneybatısında Şemik(Şah Melik) Dağı eteklerinde yaylalık verimli bir arazidir.

Şemik(Şah Melik) Dağı yamaçlarından süzülen Kuru Dere üzerine kurulu 2016 yılında tamamlanmış “Uşak Merkez Akkeçili Göleti ve Sulaması Projesi” bulunur. Bu poje ile Akkeçili ve Omurca köylerine ait brüt 839 dekar tarım arazisi sulu tarıma geçmesi hedeflenmiş olup 750.000 TL yıllık gelir artışı beklenmektedir.

Akkeçili İsmini Taşıyan Türk Köyleri

Anadolu ve Balkanlar coğrafyasında Akkeçili isimlendirmesiyle maruf epey bir yerleşim mevcuttur;

Akkeçili Yörük Cemaati

Akkeçili Köyü’nün isim kaynağı hakkında Akkeçili Yörük Cemaatinden geldiğini söylemek için uzman olma gerekliliği yoktur.

Prof.Dr.Yusuf Halaçoğlu’nun Anadolu’da Aşiretler Cemaatler, Oymaklar (1453-1650 yılları arası ) isimli eserinde Anadolu genelinde 54 ayrı Akkeçili Yörük Cemaati listelenmiş olup Osmanlı Arşiv kayıtlarında Yazır Boyuna bağlı olduğu kaydı düşüldüğü görülmüştür.

Bu Akkeçili Yörük Cemaatlerinden 10 tanesi Kütahya-Uşak-Uluköpek(Uşak-Ulubey) muhitlerindedir;

CemaatBoyuHaneSancakNahiyeOsmanlı Arşiv NumarasıSenesi
1Akkeçili Yörük CemaatiYazır15KütahyaUluköpekBOA.TD nr49 s.7001519-20
2Akkeçili Yörük CemaatiYazır8KütahyaUluköpekBOA.TD nr49 s.6871519-20
3Akkeçili Yörük CemaatiYazır19KütahyaUşakBOA.TD nr49 s.6371519-20
4Akkeçili Yörük CemaatiYazır11KütahyaUşakBOA.TD nr438 s.691519-20
5Akkeçili Yörük CemaatiYazır30KütahyaUşakBOA.TD nr438 s.691528-29
6Akkeçili Yörük CemaatiYazır7KütahyaUşakBOA.TD nr.45 s.2371481-1512
7Akkeçili Yörük CemaatiYazır16KütahyaUluköpekBOA.TD nr.45 s.2561481-1512
8Akkeçili Yörük CemaatiYazır9KütahyaUluköpekBOA.TD nr.45 s.2731481-1512
9Akkeçili Yörük CemaatiYazır10KütahyaUluköpekBOA.TD nr.45 s.2741481-1512
10Akkeçili Yörük CemaatiYazır49KütahyaMerkezBOA.TD nr.47 s.393a1571
Anadolu'da Aşiretler Cemaatler, Oymaklar/Prof.Dr.Yusuf Halaçoğlu

Anadolu’da bulunan birçok yörük aşiretinin devlet müdahalesi sonucunda oluşturulduğu anlaşılmaktadır.

Anadolu’da İskan Politikası

Akkeçili Yörük Cemaatlerinin çeşitli yörük aşiretleri önderliğinde hareket etmesi dönemin iskan politikası sonucudur. Selçuklu-Osmanlı Dönemi; Kütahya sancağında yaşayan yörükler genel olarak Kütahya Yörükleri olarak isimlendirilmekle beraber birbirinden farklı taifeler şeklinde teşkilatlandırıldıkları görülmektedir. 

Orta Asya’dan Moğol katliamları nedeniyle Anadolu’ya Selçuklu idaresine yönelen Salur,Yazır,Döğer,Kayı,…vs.gibi boy isimlerine sahip Türk Boyları ; Selçuklu iskan politikası neticesinde parçalara bölünüp birçok boyun cemaatiyle karıştırılarak “Perakende” haline getirerek birleştirilip iktidar alternatifi haline gelmesi önlenmeye çalışılmıştır.

Batı Anadolu’da ki Akkeçili Obaları

Akkeçili isimli yörük obaları Osmanlı Dönemi Batı Anadolu’da Kütahya Sancağında Karacakoyunlu Aşireti ve Aydın sancağında Yenişehir Yörükleri arasında da tespit olunmaktadır.(TD 148: 662-663; TD 144: 30b-312a)

Ayrıca Osmanlı Tarihçisi Cevdet Türkay’ın “ Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak Aşiret ve Cemaatlar “ isimli eserinde ; Boz-Ulus Türkmen Federasyonu Beğdilli(Badıllı) Boyu Milli aşiretine bağlı Akkeçililer Yörüklerinin Uşak ve Banaz yörelerine iskan edildiğini bildirir.

Osmanlı İmparatorluğu döneminde Anadolu’da bulunan en büyük Yörük teşekküllerinden Ulu Yörük Boy Birliği’nin büyük bileşenlerinden Kayı Boyu’na bağlı Karakeçili Aşireti’ne bağlı 10 tane cemaat vardı: ı-Keçili, 2-Akkeçili, 3-Karakeçili, 4- Akçakeçili, 5-Alakeçili, 6-Bozan,7- Çoban, 8-Halilli, 9-Kızılkeçili, ıo-Kırka

Fatih Sultan Mehmed(1451-1481) dönemi Yaya ve Müsellem Defterlerinde Anadolu Eyâleti Kütahya,Aydın ve Afyon vilayetlerinde Müsellem(İstihkâm) cemaatlere ait ocak/ünite sayısı ile  ilk sırada bulunan Karacakoyunlu müsellemlerine bağlı Akkeçilü cemaati; 14 çiftlik ve 96 nefer ile %25’lik bir orana sahiptir.

BATI ANADOLU’DA BİR YÖRÜK GRUBU: XVI. YÜZYILDA KARACA KOYUNLULAR /Sadullah GÜLTEN

Akkeçili Yörük Cemaati ; 1530 yılından sonra Kütahya ve Uşak bölgesi tahrirlerinde konar-göçer olarak rastlanılmakla birlikte bu tarihten önce Karacakoyun Yörükleriyle birlikte Aydın ve Menteşe bölgesinde görülmektedirler.

Kıbrıs’a Sürgün

“ Kütahya kazasına bağlı Akkeçili yürüklerinden 50-60 kişilik bir grubun Banaz nahiyesine davul – zuma
çalarak bir hamama gelip içinde kadınlar varken kapıda ki peştemalı kaldırıp içeri girmek istediklerini, bu esnada oradan geçmekte olan Rodos’ tan gelen Derviş Çavuş adlı bir saray ulağının beygirlerini alıp kendisini de iyice döğdüklerini bildirmişsin… Şimdi bu adı geçenleri çoluk çocuğuyla Kıbrıs adasına sürgün eyledim. Hiç vakit geçirmeden onları Silifke yöresine gönderip Kıbrıs adasına göçüresin.

8 Temmuz 1576 tarihli Anadolu Beylerbeyi ve Uşak Kadısına hitaben gönderilen sürgün hükmü-Ahmet Refik. Anadolu’da Türk Aşiretleri. S.15

Uşak Yöresinde ki Akkeçili Yörük Obaları

Kütahya Sancağında ki Akkeçili Yörüklerinin nüfusu 1530 tarihinde 2951 ve 1571 tarihinde 2923 neferdi. Taifenin geliri ise 1530 tarihinde 22.000, 1571 tarihinde 61.711 akçeydi.(TD 438: 22-23; TD 47: 392b-408a)

NumaraCemaat Adı1530 Yılı
Sayımı Nüfusu
1571 Yılı
Sayımı Nüfusu
Açıklama
1Yapağılar352447 nolu Tahrir Defterinde
Tetimme-i Yapağılar olarak
kaydedilmiştir.
2Yapağılar6798Esedullah Baba’nın taallukatıdır deyi
kaydolunmuş.
3Kapaklar142Günümüzde Uşak merkez köylerinden Kapaklar Köyü bulunmaktadır.Çelebi defterinde hariç kalıp amma Mevlana
Sarı Seydi defterinde Yörükan-ı Manavgat
deyi kaydolmuş. Şimdiki halde Cemaati
Akkeçili ile hass-ı padişahiye zapt olur imiş.
4Ağaççıyan( Ağaççılar)213 296TD 47’de 22 nefer Tetimme-i Ağaççıyan
olarak kaydedilmiştir.
5Arablar117 88
6Irılganlı65 101
7Eslemez59 50
8Yoğurtçular222215
9Çoğa75 74
10Çöpler133 57Tarihi kayıtlarda Ulubey Çayının ismi Çöplü Çayı olarak geçmekte
11Kaya Beyli220Ulubey ilçesinde Büyük Kayalı ve Küçük Kayalı Köyleri var
12Hayırban (?)75
13Köleler71
14Kör Sinan35 22
15Çivril60 66
16Kiçi(Küçük) Hızır40
17Mihmad(Misafir)39
18Darı Yemez6482
19Gök Sevindik67Ulubey Köseler Köyü Sevindikler mahallesi
20Dua Timur37 52Uşak ilinin Ulubey ilçesine bağlı Bekdemir Köyü
21Divane Hoca48 78
22Divane Timur46 44Uşak ilinin Ulubey ilçesine bağlı Bekdemir Köyü
23Sarı Hacılar40 57
24Badırğa(Taşçı)46 26
25Sağırlar40 34
26Danişmend Oğlanları17
27Kumarı(Komarı)7280Uşak Kalesinin güney kapısı Komar Kapısı
28Kendirek(Düğün)çiler128 68
29Dere Viran78 97
30Hallaç Timur42 34
31Karaca Ömer24 41Uşak ili Eşme ilçesi Karaca Ömer köyü
32Ayucalar183 67
33İstemiler43 25Göktürk Kağanlığı’nın kurucusu olan Bumin Kağan’ın kardeşi İstemi Hanı akla getiriyor.
34Bargir68Bargir;Cengiz Han’ın süvarilerinin kullandıkları bir at türüdür.
35Perakende-i Kaza-i Uşak16
36İlçi(Elçi)38 25
37Mürsellü28
38Sığırcılar30
39Karacalı47Uşak iliUlubey ilçesi Karacaahmet köyü
40Pazarganlı81 183
41Perakende-i Ak Keçili49
42Yarşehir79
43Kutlu Beyli106I. Murad döneminde yaşamış, adını Osmanlı komutanı olan Kutlubey’i akla getiriyor.
44Gencü Hızır33
45Gök Güvendik80
46Çarman(Neşeli)16
47Güneli(Güneşli)79
48Koz Viran14
49Sak256Sak kelimesi tarihte İskit Türklerinin diğer ismidir.
50Köseler47Uşak  ilinin Ulubey ilçesine bağlı Köseler Köyü
51Sarı İvazlı63
52Karasiler5
53Dimal12
Toplam29512923
XVI. Yüzyılda Kütahya Sancağı’nda Yörükler/Yard. Doç. Dr Sadullah Gülten

Akkeçili Köyü’nün Kuruluşu

Kütahya sancağında yaşayan Akkeçili Yörüklerinin vergi gelirlerinin yüksek olması nedeniyle “Has Reayası “olarak kaydedilmiş 1530 tarihinde padişah hassı, 1571 tarihinde şehzade hassı olarak tasarruf edilmişti.(TD 438: 22; TD 47: 392b)

Uşak kazasında bulunan Akkeçili cemaati üyeleri buğday, arpa ve bostan ürünleri yetiştirmişlerdi.

Kütahya sancağına ait 1571tarihli mufassal tahrir defteri

Bu arşiv evrakından anlaşılacağı üzere Akkeçili Yörüklerinde yerleşik ve konar-göçer hayatın iç içe geçmiş olduğu ifade edilebilir.Özellikle,Akkeçili Yörüklerinin farklı tahrir(vergi defterleri)nde karye(köy) ve cemaat olarak kaydedilmiş olması bu tespitimizi kuvvetlendirmektedir.

Akkeçili Yörükleri Yazır Boyundan

Osmanlı tarihinin ve tarihçilerinin hammaddesiyle Kagarlı Mahmûd’un,Reşîdeddîn’in, Yazıcızâde Ali, Ebülgazi Bahadır Han’ın eserlerine göre Yazır(Yazgır) Boyu; Oğuzlar’ın Bozok kolundan olup, Ay-Han’ın neslinden gelmektedir.

Yazır Boyu Bayraklarında Torumtay Kuşu/Bozdoğan/Güvercin Doğanı/Kerkenez olarak bilinen yırtıcı kuş sembol olarak kullanılır.

Orta Asya’da 10.yüzyılda ortaya çıkan Oğuz Yabguluğu ya da Oğuz Yabgu Devleti’nin hükümdarları Bozokların Yazır, Avar ve Bedgili boylarından da çıkmıştır.1056’ların baında Kıpçak boylarının hücumları sonucunda tarih sahnesinden silinmesiyle Yazırların batıya göç ettiği görülmektedir.

Türkmenistan‘ın Ahal vilayeti’ne bağlı Durun kentine 11.yüzyılda “Yazır İli”denilmiş Timur devrinde dahi bu adla anılmıştır. Bu bölge Türkmenistan’la İran arasında Türk Masallarına Kaf Dağı olarak girmiş Köpet Dağları eteğinde bir diyardır.

Moğol istilasına kadar Horasan’da yaşayan Yazırlar, bu tarihten sonra da kısmen bu bölgede varlıklarını sürdürmüş olmakla birlikte, Anadolu’ya da göç etmişlerdir.

Yazır boyundan Akkeçili Yörükleri’nin yoğunlukla yerleştikleri muhitlerden olan Ulubey kazasının Selçuklu ve Osmanlı Döneminde ki ismi “Göbek yahut Ulu Köpek “isimleriyle anılmaktadır.

Bu isimlendirmenin kaynağı Yazır Boyu’nun Orta Asya’da “Yazır İli”olarak bilinen yerleşimin eteklerine kurulu olduğu Köpet Dağları ile alakalı olmasını akla getiriyor. Malumunuz olduğu üzere Orta Asya’dan Anadolu’ya göçen Türk Boyları yerleştikleri yerlere eski yurtlarının isimlerini vermiştir.

Uşak ili Ulubey İlçesine bağlı Akkeçili Köyü’nün eteklerine kurulu olduğu Şemik(Şah Melik) Dağı isimlendirmesi ise Yazır boyunun Orta Asya’da emrinde yaşadığı Oğuz Yabgu Devleti Hanı Ali Han’ın oğlu Cend beyi Şah Melik‘i akla getirmektedir.

Akkeçili İsminin Semantik İncelemesi

Konar-göçer yörük obaları arasında besledikleri koyun ve keçilerin rengine göre isim alma geleneği oldukça yaygındı.

Konar-göçer yörükler koyun ve devenin yanında yetiştirdikleri bir diğer hayvan keçi idi. Sarp dağ yamaçlarında yetiştirilmeye elverişli bir hayvan olan keçi, eti, sütü, kılı, derisi vb. ürünleri ile de konar-göçer yaşantıda önemli bir yer tutuyordu. Yetiştirdikleri keçilere göre Karakeçili, Akkeçili gibi isimler alan Yörükler, barındıkları keçe evlerini koyunun yününden, kara çadırlarını ise keçi kılından kendileri
yapmışlardır.

Türk İsim Verme Geleneği içinde Akkeçili isimlendirmesi ; kökü Orta Asya coğrafyasında Türk Kavminin inanç ve sosyal yaşantısından izler taşır.

Orta Asya’da Türkler’in İslam öncesi tabi oldukları dini inanç genelde Kök Tengri Dini’dir. Bu inançta yaradan ikili yapıda olup; Oğan(gökyüzüne hükmeder baba figürüdür) ve Umay(yeryüzüne hükmeder ana figürüdür) dan oluşur. Keçi yer tanrısı Umay Ana’nın  hayvanı sayılmıştır. Özellikle matem törenlerinde kurban edilmiştir.

Eski Türkler tabiatla iç içe oldukları için hayvanların çoğu totem olmuştur; fakat bunlardan en önemlisi geyik (veya dağ keçisi) ile kurttur. Türklerde koyun-koç totemi de vardır.

Dağ keçisinin (dolayısıyla bu damganın) Türk mitolojisinde, Türk yaşayış veinanışında/Türk kültür ve medeniyetinde apayrı bir yeri ve önemi vardır.

Bu sebeple Doğu Türkistan‟daki, Moğolistan‟daki, Tuva‟daki, Saka Eli‟ndeki, Hakasya‟daki, Kazakistan‟daki, Kırgızistan‟daki Saka, Hun, Avar, Köktürk, Uygur, Kırgız… dönemlerine ait kurganlarda, mezarlarda, dikili taşlarda, yazıtlarda, kayalarda, heykellerde, taşbabalarda kağanı temsilen veya kağana bağlılığı belirtmek için dağ keçisi damgasına/teke damgaya yer verilmiştir.

İskit(Saka) Türkleri’nin totemlerinden biri Dağ Keçisidir. İskit Nehir tanrısı Api ile birlikte kutsallaştırılmıştır. Eski Türklerde dağ keçisi sıgun sözcüğüyle ifade edilmiştir. Keçi yer tanrısının hayvanı sayılmıştır. Eski Türklerin dini inançlarından Taoizm’de ölümsüzlüğü temsil eden keçinin, Budizm’de tanrılarla ilgili olduğu düşünülmüştür.

Türk Kadim Efsanelerinden Manas Destanı kahramanlarından Oşpur  Manas’a bir sarı keçi yavrusu kurban keser. Göktürk Devleti kağan damgası “dağ keçisi “ olmuştur.

“Dağ keçisi/teke damgası, Türk dünyasının en eski ve ortak damgalarından biridir. Bu damga, yüceliği, erişilmez yerlere erişilebilirliği, bağımsızlığı, özgürlüğü, kararlılığı, asaleti ve cesareti sembolize eden bir damgadır. Tanrı‟nın yeryüzündeki temsilcisi olduğuna inanılan kağanı simgeler.

Önceki Yazı
Sonraki Yazı

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir